ޗާގޯސް ޖަޒީރާ މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން އަލުން ބަލައި މުރާޖައާކުރުމުގެ މަސައްކަތް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުން ފަށައިފި އެވެ.

އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ދިފާއީ ވަޒީރު ވެސް ސްޓްރީޓިން ބީބީސީއަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން ހާމަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މި އެއްބަސްވުން އަލުން މުރާޖައާކުރަން ނިންމީ އދ. ގެ އާންމު މަޖިލީހުގެ ތެރެއިން އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް މި އެއްބަސްވުމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވުމާ ގުޅިގެންނެވެ. އަދި އެމެރިކާގެ އެއްބާރުލުމާއި ތާއީދު ނެތުމުގެ ސަބަބުން މި ނިންމުން އަލުން ބަދަލުކުރަން މަޖުބޫރުވީ ކަމަށް ވެސް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.

ނިއުޔޯކުގައި ކުރިއަށްދިޔަ އދ. ގެ ބައްދަލުވުމުގެ ހަވާސާގައި އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު އެންޑީ ބާންހަމްއާ ބައްދަލުކުރައްވައި ޓްރަމްޕް ވަނީ މިއީ "ވަރަށް ދެރަ" އެއްބަސްވުމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާފައެވެ. އަދި މި މައްސަލައިގައި އިނގިރޭސިވިލާތުން އަލުން ގޮތެއް ނިންމާނެ ކަމަށް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވުމުން ބާންހަމް ވަނީ އެކަމަށް ތާއީދުކުރައްވާފަ އެވެ. ބާންހަމް ވިދާޅުވީ މިއީ ކުރީ ސަރުކާރުން އޭނާއަށް ވާރުތަވެފައިވާ ބޮޑު މައްސަލައެއް ކަމަށާއި، މިކަމަށް އަވަސް ހައްލެއް ބޭނުންވާ ކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ނިއުޔޯކަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން މޮރިޝަސްގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަވިން ރާމްގޫލަމްއާ ވާހަކަދައްކަވަމުން ބާންހަމް ވަނީ، އެމެރިކާއާ ގުޅިގެން މި އެއްބަސްވުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް މަސައްކަތްކުރައްވާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ދެއްވާފަ އެވެ.

ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ކިއާ ސްޓާމާގެ ދައުރުގައި، މިދިޔަ އަހަރުގެ މެއި މަހު ހެދި މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޗާގޯސްގެ މިލްކުވެރިކަން މޮރިޝަސްއަށް ދިނުމަށް ފަހު، އެ ތަނުގައިވާ ޑިއޭގޯ ގާސިއާ އަސްކަރީ މަރުކަޒު 99 އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ކުއްޔަށް ނެގުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ވަނީ ނިންމާފަ އެވެ. މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަހަރަކު އެވްރެޖްކޮށް 101 މިލިއަން ޕައުންޑް (136 މިލިއަން ޑޮލަރު) މޮރިޝަސްއަށް ދިނުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާއިރު، މުޅި މުއްދަތަށް ޖުމްލަ 3.4 ބިލިއަން ޕައުންޑް ހޭދަވާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެ އެވެ.

ނަމަވެސް، ތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމާއި އިންފްލޭޝަނަށް ބަލާއިރު މި އެއްބަސްވުމުގެ ހަގީގީ ހަރަދު 35 ބިލިއަން ޕައުންޑަށް އަރައިގެންދާނެ ކަމަށާއި، މިކަމުގެ ސަބަބުން އެ ސަރަހައްދުގައި ޗައިނާގެ ބާރު ގަދަވުމަށް ފުރުސަތު ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް ބުނެ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ވަނީ ސްޓާމާގެ ސަރުކާރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުކިޔާފަ އެވެ. އަނެއްކޮޅުން، 1965 ވަނަ އަހަރު މިނިވަންކަން ހޯދުމުގެ ތެރޭގައި ޗާގޯސް ދޫކޮށްލަން ޖެހުނީ ގާނޫނާ ހިލާފު މަޖުބޫރުކުރުވުމަކުން ކަމަށް މޮރިޝަސްއިން ދަނީ ބުނަމުންނެވެ.

ޓްރަމްޕްގެ ދެކޮޅުހެއްދެވުމާ ގުޅިގެން މިދިޔަ އޭޕްރީލް މަހުން ފެށިގެން މި އެއްބަސްވުން ވަނީ ވަކި މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް މެދުކަނޑާލާފަ އެވެ. އިނގިރޭސި ދިފާއީ ވަޒީރު ސްޓްރީޓިން ވިދާޅުވީ، މުރާޖައާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާހާ ހިނދަކު މޮރިޝަސްއަށް އެއްވެސް ފައިސާއެއް ނުދޭނެ ކަމަށެވެ. އަދި ޑިއޭގޯ ގާސިއާގެ މަރުކަޒަކީ ގައުމީ ސަލާމަތަށް ނުހަނު މުހިންމު ތަނެއްކަން ފާހަގަކުރައްވައި، އޭނާ ވިދާޅުވީ އަމާޒަކީ ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް ވެސް އެއްބަސްވެވޭނެ އެދެވޭ ހައްލެއް ހޯދުން ކަމަށެވެ.

ރާއްޖެއާއި ޗާގޯސްއާ ދެމެދު އޮތް ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުގެ އިން ވަކިކުރުމަށް އިންޓަނޭޝަނަލް ޓްރައިބިއުނަލް ފޯ ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ (އިޓްލޮސް) އިން 2023 ގައި ނިންމި ނިންމުން ބަލައިނުގަތުމަށް ރައީސް މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވަނީ ނިންމަވާފަ އެވެ. އަދި ޗާގޯސްގެ މައްޗަށް މޮރިޝަސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު އޮތް ކަމަށް ކުރީގެ ސަރުކާރުން ނިންމި ނިންމުން މި ސަރުކާރުން ވަނީ ބާތިލުކޮށްފަ އެވެ.

މި މައްސަލާގައި ރަސްމީކޮށް މަޝްވަރާކުރެއްވުމަށް ރައީސް މުއިއްޒު ވަނީ އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު އެންޑީ ބާންހަމްއަށް މި މަހުގެ 8 ވަނަ ދުވަހު ސިޓީފުޅެއް ފޮނުއްވާފަ އެވެ. އެ ސިޓީފުޅުގައި ޗާގޯސް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރަން ނިންމި ނިންމުމާ މެދު ރާއްޖޭގެ ކަންބޮޑުވުން ވަނީ ހިއްސާކުރައްވާފަ އެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ މި ހުށަހެޅުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ވަނީ އިންކާރުކޮށްފަ އެވެ. އިނގިރޭސި ހާރިޖިއްޔާގެ ތަރުޖަމާނަކާ ހަވާލާދީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ހަބަރުތަކުގައި ބުނެފައިވަނީ، ޗާގޯސްގެ މިލްކުވެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި އިނގިރޭސިވިލާތާއި މޮރިޝަސްއާ ދެމެދު އޮތް މައްސަލައެއް ކަމަށާއި، މި މައްސަލާގައި ރާއްޖެއާ އެކު އެއްވެސް މަޝްވަރާ ނުކުރާނެ ކަމަށެވެ.